Cytologia to proste, szybkie i bezbolesne badanie, które może uratować życie. Polega na pobraniu niewielkiej próbki komórek z szyjki macicy i zbadaniu ich pod mikroskopem. Celem jest wykrycie zmian przedrakowych, zanim rozwiną się w nowotwór. Rak szyjki macicy rozwija się powoli — regularna cytologia pozwala go wyprzedzić.

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, pierwszą cytologię należy wykonać w ciągu 3 lat od rozpoczęcia współżycia seksualnego, ale nie później niż w wieku 25 lat. Kolejne badania powinny być powtarzane co 3 lata, jeśli wynik jest prawidłowy. Częstsze badania mogą być zalecone w przypadku nieprawidłowych wyników, infekcji HPV lub obniżonej odporności.

Coraz częściej cytologia jest uzupełniana lub zastępowana testem HPV — badaniem wykrywającym obecność wirusa brodawczaka ludzkiego, który jest główną przyczyną raka szyjki macicy. W niektórych ośrodkach stosuje się tzw. ko-testowanie: cytologię i test HPV jednocześnie.

Badanie cytologiczne trwa dosłownie minutę — lekarz pobiera wymaz specjalną szczoteczką podczas badania ginekologicznego. Nie wymaga specjalnego przygotowania, choć zaleca się unikanie stosunku seksualnego, globulek dopochwowych i irygacji przez 24–48 godzin przed badaniem. Wynik jest dostępny zazwyczaj w ciągu 2–3 tygodni. Regularna cytologia to najlepsza inwestycja w zdrowie — nie odkładaj badania.